آیت الله زنجانی فرمودند : مرحوم آیتالله سیدعبدالاعلی سبزواری اندیشه و روحی بسیار فلسفی داشت و این امر در تفسیر مواهبالرحمن او کاملا هویداست .
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بصیرت ، حضرت آیت الله حاج سید عزالدین زنجانی از مراجع تقلید در مشهد در خصوص آثار آیت الله حاج سید عبدالاعلی سبزواری (ره) خاطرنشان کردند : مرحوم سبزواری یک دوره «مهذبالاحکام» در فقه نوشتند بسیار بسیار خوب و ساده و روشن و هم تفسیر نوشتهاند . این خیلی مهم است . کمتر عالمی در شیعه اینطور توفیق دارد که ایشان داشت. من به این دو اثر به چشم مشتری نگاه نکردهام ، ولی هینطور که مطالعه کردهام، عقیده من این است که کتاب «مهذبالاحکام» ایشان بهترین فقه ، ساده و خوب است .
آنچه در ذیل میآید ، شمهای از زندگی و مشروح گفتوگوی سرویس اندیشه خبرگزاری ایکنا در خصوص آیت الله سبزواری (ره) ، با حضرت آیتالله حاج سید عزالدین زنجانی است :
حضرت آیتالله حاج سید محمد عزالدین حسینی زنجانی در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی در شهر زنجان و در بیت علم و فقاهت دیده به جهان گشود و تحت تربیت پدر بزرگوارش آیتاللهالعظمی میرزا محمود حسینی ـ امام زنجانی ـ مدارج علمی را طی کرد. همزمان به تحصیلات کلاسیک و فراگیری زبان فرانسه نزد استاد میرزا مهدیخان وزیری پرداخت. وی دوران مقدمات، سطح و مقداری از درس خارج را در حوزه زنجان گذراند. پس از ورود به قم در درس خارج مرحوم حجت، مرحوم بروجردی، سیدصدرالدین صدر و سیداحمد خوانساری حاضر میشود. کتاب اسفار را یک دوره به جز مباحث جواهر و اعراض در محضر حضرت امام خمینی(ره) خواند که امام هم بر خوشفهمی و خوشقریحه بودن ایشان صحه گذارد. پس از ورود علامه طباطبائی، به محضرش رفته و تقاضای درس کرد و اولین درس اسفار استاد در قم با شرکت آیتالله زنجانی شروع شد.
آیتالله زنجانی از محضر شیخ مهدی مازندرانی که از علمای بزرگ و گمنام قم بود، مقدار زیادی از اسفار را خواند و برای استفاده بیشتر عزم نجف کرد. ایشان پس از سالها تحصیل و تدریس در حوزه علمیه قم به نجف اشرف عزیمت کرد و ماهها در دروس آیات عظام: سیدعبدالهادی شیرازی، سیدابوالقاسم خوئی و خصوصا سیدمحسن حکیم شرکت جست، در حالیکه خود از مجتهدین مطرح حوزه علمیه بود.
در پی نهضت امام راحل، علیه رژیم پهلوی سخنرانی کرد و دستگیر شد و به همراه علمای مبارز از جمله استاد شهید مطهری، شهید هاشمینژاد، آیتالله مکارم شیرازی و مرحوم محمدتقی فلسفی به مدت ۴۵ روز در زندان بود. پس از آزادی از زندان در مسائل سیاسی اجتماعی فعالیت داشت. در سال ۱۳۵۰ که شاه مخلوع از اوپک مراجعت کرد، او در پی ایراد سخنرانی شدیدالحنی علیه شاه به واسطه منوچهر آزمون رئیس اوقاف وقت مجبور به ترک زنجان شد و از آن تاریخ تاکنون در جوار حضرت ثامنالحجج(ع) اقامت میکند و در حوزه علمیه مشهد مقدس به دروس خارج فقه و اصول و تفسیر اشتغال دارد. از این مرجع عالیقدر تألیفاتی تاکنون چاپ شده که عبارتند از: رساله عملیه، راه رستگاری در اخلاق، تفسیر سوره حمد، شرح زیارت عاشورا، شرح خطبه حضرت زهرا(س)، زندگینامه علامه فرزانه شیخ محمدجواد بلاغی، مطارحات حول معیارالشرک فیالقرآن و … .
ایکنا: امسال صدمین سال ولادت مرحوم آیتاللهالعظمی سبزواری است و قرار است به همین مناسبت یک کنگره بینالمللی هم برگزار شود. یکی از رسالتهای خبرگزاری قرآنی هم احیای شخصیتهای مهجور قرآنی است. مرحوم سبزواری هم صاحب تفسیر بسیار مهمی است که اصلا شناخته نشده است. لذا ما درصددیم ویژهنامهای به همین مناسبت تهیه کنیم. برای اولین سؤال لطفا بفرمایید دو کتاب «مواهبالرحمن» و «مهذبالاحکام» مرحوم سبزواری از منظر شما چه ویژگی خاصی دارند؟
مرحوم سبزواری یک دوره «مهذبالاحکام» در فقه نوشتند بسیار بسیار خوب و ساده و روشن و هم تفسیر نوشتهاند. این خیلی مهم است. کمتر عالمی در شیعه اینطور توفیق دارد که ایشان داشت. من به این دو اثر به چشم مشتری نگاه نکردهام، ولی هینطور که مطالعه کردهام، عقیده من این است که کتاب «مهذبالاحکام» ایشان بهترین فقه، ساده و خوب است. سادگی این کتاب وهن آورده است. اما من به این امر معتقد نیستم. فقه برای همین مردم گفته شده است، مخصوصا این طور که با ترتیب و منظم باشد. به عقیده من هر دو کتاب ایشان بسیار خوب بوده و جای استفاده دارد.
ایکنا: اگر بخواهیم مقایسهای انجام دهیم، چه خصوصیتی در «مواهبالرحمن» است که این کتاب را نسبت به دیگر تفاسیر موجود، خصوصا «المیزان» ممتاز میکند؟
المیزان تألیف سیدناالاستاد است که این هم انصافا یگانه است. استاد ما تمام موضوعاتی که از قرآن کریم استفاده میشود، همه را بررسی کرده و جایی برای چیزی باقی نگذاشته است. هر کدام در جای خودش لازم و خوب است. یکی مثل مواهبالرحمن سادهپسند و آسانپسند است. مرحوم سبزواری خیلی روح فلسفی دارد و این امر در مواهب پیداست، برای اینکه در اغلب موارد به منظومهای از خودش ارجاع میدهد. پس بایستی یک منظومه فلسفی هم داشته باشد، زیرا مینویسد من این را اینگونه به نظم درآوردهام. حالا این اثر کجاست؟ پیش خانوادهاش است یا … ؟ به هر حال باید منظومهای در فلسفه داشته باشد. چون مدام ارجاع میدهد. قدرت شعری خوبی هم داشته است.
ایکنا: روش مرحوم سبزواری در تفسیر مواهبالرحمن قرآن به قرآن است و از طرفی مرحوم علامه طباطبایی هم این روش را اتخاذ کرده است. این روشها چقدر به هم نزدیک است؟
مرحوم علامه طباطبایی اول ابتکارش ظاهرا اینطور که معروف است عبارت از این است که تفسیر قرآن به قرآن است؛ یعنی از خود قرآن استشهاد کردهاند به تفسیر آیه. این امر از آن سیدناالاستاد علامه طباطبایی است. ولی خوب مرحوم سبزواری هم همین روش را داشته و تا تلاقی افکار نباشد، علم که پیشرفت نمیکند.
ایکنا: مرحوم سیدعبدالاعلی که در تفسیرش به مباحث فلسفی ارجاع میدهد، بیشتر نقل آرای فلسفی میکند یا نقد آرای فلسفی؟
بیشتر نقل آراست، زیرا خودش فیلسوف است. خوب مسلط بر فلسفه است.
ایکنا: ایشان در فلسفه پیرو چه مشربی بود؟
ایشان مشربش بر پایه حکمت متعالیه آخوند صدرالمتألهین بود.
ایکنا: ظاهرا مرحوم سیدعبدالاعلی سبزواری در مواهب برخی از قواعد فلسفی را نقد و رد میکند، مثلا وجود رابط را نقد میکند.
وجود رابط و وجود رابطی جداست. وجود رابط غیر از وجود رابطی است. نه، ایشان گمان نمیکنم که رد کند. این از بنیانهای فلسفه است و مبتکرش هم صدرالمتألهین است.
ایکنا: صبغه فلسفی تفسیر مرحوم سیدعبدالاعلی بیشتر است یا صبغه کلامی، تاریخی و یا فقهی آن؟
ایشان در هر جا که چیزی هست متعرض شدهاند که از مباحث علمی آن میشود استفاده کرد، ولی تفسیر المیزان چیز دیگری است.
ایکنا: غالبا علما سراغ مواهب نمیروند. چه شد که شما با اینکه ایشان را ندیدهاید و از شاگردان ایشان هم نبودهاید، به سمت مواهبالرحمن رفتید؟
تألیفی است که ایشان نوشتهاند که باید دیده شود و هر کسی هم رأیی دارد. این معروف است از مرحوم میرزای کبیر. میدانید که میرزای کبیر غیر از میرزای دوم است. میرزا محمدحسن شیرازی شاگرد بلاواسطه شیخ است. یکی از علمای مهجورالاسم زنجان شاگرد بلاواسطه میرزای کبیر بود به اسم آقا میرزا عبدالله مجتهد زنجانی. ایشان میگفتند که ما که خدمت میرزا بودیم، ایشان به طلبهها توصیه میکردند شما درسها را بنویسید و تقریر کنید و حتی آنها که معالم میخوانند. بعد این آقا میرزا عبدالله مجتهد زنجانی که شاگرد بلاواسطه میرزای کبیر بود، میگفت: ما روزی عرض کردیم که آقا دیگر طلبه معالمخوان این دقت را ندارد. شما خیلی دقیق میشوید در نوشته. ایشان در جواب فرموده بودند: شما متوجه نیستید. هر نفسی امتیازی و نوری دارد. من از نور اینها استفاده میکنم و کاملا این ورقهها را که طلبهها نوشته بودند به توصیه ایشان مینوشتند و خدمتشان تقدیم میکردند و ایشان بر حسب نقل آقا میرزا عبدالله مجتهد خیلی دقیق میشد. مثل آن بزرگ میخواهد که آن حرف را بزند.