سوال:
خداوند تبارک و تعالی پنج وقت نماز را در آیات مشروحه زیر کاملا روشت بیان فرموده –حضرت علی (ع) هم در نهج البلاغه می فرماید:نماز عصر را وقتی بخوانید که تا غروب می توان دو ساعت راه پیمود و نماز عشاء را وقتی بخوانید که یک سوم از شب بگذرد.همه ما هم قبول داریم نماز را حتی الامکان باید اول وقت بجا آورد .ولی ما شیعیان نماز عصر و عشاء را هنوز وقت صحیح آن وارد نشده میخوانیم .علت اینکه مراجع عظام تقلید که به این نحو دستور داده اند چیست؟چرا دستورات قرآن و حضرت علی (ع) را که ۲۳ سال با پیغمبر اکرم (ص) نماز خوانده اند در نظر نگرفته اند ؟در آیه ۷۷ سوره مبارکه بنی اسرائیل به پنج وقت نماز اشاره شده ،آیه ۳۱ و ۳۲ سوره مباکره ص”حضرت سلیمان (ع) نماز عصر را قضا می کند الی آخر آیه …آیه ۵۷ ئ ۵۸ سوره مبارکه نور
جواب:
ین که نوشته اید ،خدا در قرآن پنج وقت را در آیات زیر کاملا روشن فرموده ،آیاتی که ذکر نموده اید بطور اجمال وقت در آنها ذکر شده و تفصیل اوقات از روایات وارده استفاده می شود نه آیات الهی.در آیه ۷۸ سوره اسراء “اقم الصلاة لدلوک الشمس الی غسق اللیل و قرآن الفجر ان قرآن الفجر کان مشهودا” دلوک شمس آنگونه که جواهری تصریح می کند زوال است و اابن عباس هم به همین قائل است .”غسق اللیل”هم اول ظلمت شب است ،یعنی وقتی که شفق از بین می رود و از این رو جوهری می گوید ،غاسق اللیل وقتی است که شفق غایب می شود و بعضی دلوک را به غروب معنی کرده اند،در این صورت نماز ظهر و عصر از آیه خارج می شود ولی فخر رازی می گوید :دلوک شمس همان زوال تا غروب ،و نمازی هم بین زوال شمس و غروب نیست مگر ظهر و عصر،پس این محدوده وقت برای هر دو نماز است و هیچ وقت مشخصی برای ظهر و عصر در آیه تعیین نشده ،و دلوک به معنای زوال در روایت صحیح زراره از امام باقر (ع) آمده است و نیز آیه دیگری هست که جنابعالی ذکر نکرده اید ولی فقها شیعه رضوان الله علیهم ذکر کرده اند”اقم الصلاه طرفی النهار”هود/۱۱۴ و مراد از یک طرف فجر است چه اینکه طرف اول روز(نهار )است و ظهر و عصر در طرف دوم است چون روز ،وسط دارد که همان زوال است و طرف اول از طلوع فجر تا زوال است و در این مدت نیست مگر نماز صبح تا طلوع آفتاب به دلیل خارج از آیه و طرف دوم از زوال است تا غروب خورشید و در این مدت هم جز نماز ظهر و عصر نماز دیگری واجب نیست .پس از این آیه هم وقت خاص استفاده نمی شود .در آیه۳۱ و ۳۲ سوره ص هم از خود ایه دلالتی به نمازخواندن حضرت سلیمان (ع) نیست و آنچه در آیه آمده ذکر است وذکر اعم از نماز است ولی در تفاسیر داستان نماز حضرت سلیمان (ع) وارد شده که باید با بررسی اسناد آن حکم قطعی صادر کرد،علاوه بر اینکه نماز پنجگانه به صورت فعلی در شب معراج برای پیامبر وحی شده.اما آیه ۵۸ سوره نور فقط لفظ ظهر و عشاء آمده و در رابطه با تعیین وقت سخنی به میان نیامده و آیه ۵۷ هم اصلا” در رابطه با نماز نیست.
اما در رابطه با فرمایش حضرت علی علیه السلام در نامه ۵۲ نهج البلاغه اولا: در منهاج البراعه ج ۲۰/ص ۱۵۲ می گوید:” ظاهر این است که این دستور در رابطه با تشریع اوقات نماز نیست به نحویکه بتوان وقت شرعی را با این دستور ثابت کرد (چون دستور حکومتی و خاص امیران است ) چرا از این دستور استفاده می شود که اقامه نماز در این اوقات مقرون به فضیلت و مناسب با حال امت است” وثانیا:در ابتدا گفتیم بیان اوقات خمسه از روایات استفاده می شود نهج البلاغه هم یکی از این روایات است چون همه اش مسند است ولی روایات صحیح دیگری هم به این مضمون وارد شده است “اذا زالت الشمس دخلت الوقتان الا انّ هذه قبل هذه” و شاید دلیل این که فقهای شیعه به آنچه در نهج البلاغه آمده عمل ننموده اند به این دلیل بوده که روایت توقیت وارده در نهج البلاغه موافق عامه است و همین باعث شده که به این روایت توجه ننموده و به روایات دیگر در تبیین اوقات خاصه تکیه کرده اند .والله العالم