سوره حمد دارای هفت آیه است که هر یک به مفاهیم بلندی اشاره دارد و در تعبیر قرآنی «سبعا من المثانی» نام گرفته. در واقع چکیده تمامی معارف قرآنی است که تفصیل آن در سورههای دیگر قرآن کریم آمده است. از این رو از روزگاران گذشته تاکنون عالمان و مفسران زیادی به تفسیر این سوره همت گماشتهاند.
آیتالله سیدعزالدین حسینی زنجانی در این اثر گرانقدر تفسیر سوره حمد را به زبانی روان و ساده نگاشتهاند، به طوری که علاوه بر اشتمال بر مطالب عمیق و بلند علمی، برای تمامی علاقهمندان به معارف علمی قابل استفاده و بهرهبرداری است. وی در ذیل هر آیه به مسائل متعدد مرتبط با آن آیه از ابعاد مختلف اشاره میکند که نشان دهنده احاطه گسترده ایشان به حوزههای مختلف علوم اسلامی است که بر حسب نیاز در جای جای مختلف کتاب به چشم میخورد.
برای نمونه وی در تفسیر عبارت «بسم الله» ابتدا به بررسی واژهشناختی «اسم» و «الله» در عربی و فارسی پرداخته و تعاریف و ابعاد مختلف آن را بیان میدارد و در ادامه در پاسخ به اشکال یکی از مفسران، مقدمهای از علم منطق مطرح میکند و در مقایسه «ایزد» و «الله» به اسفار و جواهر سر میزند، رحمت الهی در آیات قرآنی و روایات معصومین(ع) را مورد بررسی قرار داده و هرجا لازم باشد از صحیفه سجادیه و ادعیه نورانی معصومین(ع) استفاده میکند. از اشعار حافظ، گلستان سعدی و مثنوی مولوی گرفته تا دیوان عباسقلی خان و ایرج میرزا بهره میبرد تا به زیبایی بیان مطالب بیافزاید.
هر چند با بیان موضوعمحور مطالب ممکن است خطر گسیختگی و پراکندهگویی متن را تهدید کند، اما این مسئله در قالب پرداختن به سؤالات و اشکالات سازمان یافته است. به عنوان نمونه در صفحه ۳۲ کتاب ذیل بحث از رحمانیت خداوند این سؤال آمده است: چرا خداوند آن جذبههای ناگهانی را که به بعضی میدهد،به همه انسانها عطا نمیفرماید؟
پرسش یاد شده در این جستار، در پرتو آیات قرآن و داستان حضرت سیدالشهداء(ع) جواب کوتاهی مییابد سپس در پاسخ به اشکال غزالی این مسئله دوباره با بیان روایت امام سجاد(ع) پاسخ میگیرد. در پی آن سبب اصلی عقب ماندگی بیان میشود و دوباره جواب فلاسفه در مورد وجود شر و خیر به طور مبسوط مطرح میشود و در نهایت نظر اسلام مطرح میشود. البته کار بدینجا تمام نمیشود و در عنوان «جواب دیگر» ادامه مییابد و از نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه استفاده میشود و بدین منوال از دل سؤالها، سؤالها و جوابهای متعددی بیان میشود.
لازم به ذکر است که کتاب «تفسیر سوره مبارکه حمد» به قلم آیتالله سیدعزالدین حسینی زنجانی به همت انتشارات بوستان کتاب قم پیش از این منتشر شده است.
منبع : خبرگزاری قرآنی ایران